Ο Sigmud Freud γεννήθηκε τον Μάιο του 1856. Ήταν Αυστριακός Εβραίος ψυχίατρος και φυσιολόγος. Υπήρξε ο θεμελιωτής της Ψυχανάλυσης, απότοκος γιος της κεντροευρωπαϊκής κουλτούρας, και το έργο του συνδέθηκε αναπόφευκτα με το κλίμα της εποχής του: από την οπτιμιστική έναρξη της έρευνάς του γύρω από τα όνειρα και την υστερία της Belle Époque, μέχρι τα οδυνηρά αδιέξοδα του πολιτισμού και την ενόρμηση θανάτου, στην προοπτική του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της εποχής του Χίτλερ και του ναζισμού.

Η συνάντηση με τον Breuer

Το 1881 ο νεαρός φοιτητής Freud, στα είκοσι πέντε του, γνωρίζει τον πολύ μεγαλύτερό του Josef Breuer, έναν εξαίρετο επιστήμονα και γιατρό μεγάλης φήμης στην Βιέννη. Γίνονται αμέσως φίλοι. Ο Freud είναι φτωχός και άσημος, αλλά διψασμένος για γνώση και με ερευνητικές ανησυχίες και φιλοδοξίες. Με τη διαρκή αρωγή και φροντίδα του διάσημου και πλούσιου φίλου του, προσπαθεί να πατήσει στα πόδια του. Επιστρέφοντας από το Παρίσι το 1886, ανοίγει το ιατρείο του και παντρεύεται την Μάρτα.

Η υστερία

Η υστερία ήταν μια μορφή νεύρωσης γνωστή από παλιά από τις πολλές της μεταμφιέσεις, με τις οποίες είχε κάνει την εμφάνισή της στην ιστορία της ιατρικής. Στα τέλη του 19ου αιώνα ήταν τόσο διαδεδομένη, που ήταν η ασθένεια της εποχής, μια κυρίαρχη τάση. Εκφραζόταν κυρίως με σωματικά συμπτώματα: δυσκαμψίες, ακαμψία μελών του σώματος, αναισθησίες, λιποθυμίες, νευρικά τικ, αλλά και με παραισθήσεις, διπλοπροσωπίες κλπ. Ο πολυσχιδής χαρακτήρας της είχε φέρει σε αμηχανία την ιατρική κοινότητα, η οποία είχε επιστρατεύσει διάφορα μέσα. Aπό τη φυσιολογία, θερμά και κρύα λουτρά, μασάζ, ηλεκτροθεραπείες κλπ, χωρίς αποτελέσματα. Οι γιατροί στόχευαν το εμφανές σύμπτωμα ενώ τους διέφευγε η κρυφή αιτία. Αυτή, που ήταν η πηγή του συμπτώματος. Έτσι είχαν τα πράγματα τότε.

Η καθαρτική μέθοδος

Οι ερευνητικές φιλοδοξίες του Freud είχαν βρει πλέον ένα νέο πεδίο. Όλο και περισσότερες νέες γυναίκες τον επισκέπτονταν, οι οποίες υπέφεραν κατά κανόνα από σωματικές ενοχλήσεις. Οι επιβεβαιώσεις που είχε από όλο και περισσότερες επιπτώσεις, τον παρότρυναν βαθμιαία να αποδίδει μεγαλύτερη βαρύτητα στην εσωτερική, την ψυχική πλευρά της ασθένειας, έστω κι αν αυτή εκδηλωνόταν με καθαρά σωματικά συμπτώματα. Η αόρατη ψυχή και το πώς θα φτάσει κανείς σε αυτήν έγινε σταδιακά το αντικείμενο των ερευνητικών του προσπαθειών. Όλο και περισσότερος κόσμος έφθανε στον γιατρό με ανοιχτά χαρτιά τα συμπτώματά του, και με κρυφό, ερμητικά κλειστό χαρτί, την ψυχή του. Για να την ανοίξει, έπρεπε ο γιατρός να πείσει τον ασθενή του ότι ήτανε απαραίτητη προϋπόθεση για την ίασή του. Αυτό δεν ήταν καθόλου εύκολο. Η συντηρητική αστική Βιέννη του 19ου αιώνα έφερνε αντιστάσεις. Προέκυπτε η ανάγκη για μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, μια που δεν ήταν εύκολο κανείς να αποκαλύψει τα μυστικά της προσωπικής, ειδικότερα δε της σεξουαλικής του ζωής. Ο γιατρός, από την πλευρά του, έπρεπε να διαθέτει τεράστια οξύνοια, διαίσθηση και απέραντη υπομονή. Ο Breuer και ο Freud εργάζονταν με αυτό τον τρόπο, εφαρμόζοντας μια μέθοδο που είχε τυχαία ανακαλύψει ο Breuer κατά την θεραπεία μιας ασθενούς. Την είχε ονομάσει «καθαρτική μέθοδο».

Οι μελέτες για την υστερία

Με αφορμή μια παλιά ασθενή του Breuer, για την οποία είχαν κάνει εκτεταμένες συζητήσεις και η οποία είχε προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον στον Freud, πρότεινε στον Breuer να δημοσιεύσουν τέτοιες ιστορίες γυναικών, για την υστερία. Ο Breuer ήταν διστακτικός, ο Freud επέμενε και τελικά το επιχείρησαν. Το βιβλίο αποτελείται από πέντε ιστορικά ασθενείας, από τα οποία ο Freud κομίζει τα τέσσερα και ο Breuer το ένα, αυτό το παλιό. Όλα τα ιστορικά δημοσιεύονται με ψευδώνυμα. Αυτή ήταν για την εποχή εκείνη μια πολύ τολμηρή κίνηση, η δε απόδοση αιτιολογικής σημασίας στην σεξουαλικότητα, επαναστατική. Η επιστημονική αξία του βιβλίου ολοκληρώνεται όταν ο Breuer δηλώνει ότι η αποκρουσμένη, η απωθημένη σεξουαλικότητα, γίνεται η αιτία των συμπτωμάτων που εμφανίζονται. Και όχι μόνο η σεξουαλικότητα. Οτιδήποτε αποδιώχνει το άτομο από πάνω του, είτε επειδή το θεωρεί δυσάρεστο, είτε επειδή είναι οδυνηρό, δεν το εξαφανίζει. Απλώς το απωθεί, το συσσωρεύει στο ασυνείδητό του. Από εκεί πια το απωθημένο υλικό συνεχίζει την υπονομευτική, επιβαρυντική λειτουργία του. Μόνο εάν απελευθερωθεί, αν βγει στην επιφάνεια και έρθει πάλι αποκαθαρμένο στη συνείδηση, τότε μόνο του αφαιρείται η νοσογόνος δράση. Αυτά πίστευε ο Freud τότε. Την εποχή εκείνη, η σύλληψη και το όλο εγχείρημα αποτελούσε μια ρηξικέλευθη πράξη, και εύλογα ήρθαν αντιμέτωποι με τον πουριτανισμό, την αστική ηθική, την αμφισβήτηση, την μήνη του συντηρητικού κατεστημένου.

Ο Breuer εγκατέλειψε νωρίς, αμέσως έπειτα από την έκδοση του βιβλίου. Αποτραβήχτηκε επίσης από την περαιτέρω ενασχόλησή του με την υστερία και τις νευρώσεις. Το τίμημα ήταν υψηλό. Ο Freud, αντίθετα, προχωρούσε ακάθεκτος στον δικό του δρόμο. Η συνεργασία τους διακόπηκε, και μαζί με αυτήν διαταράχτηκε και η φιλία τους. Τριάντα περίπου χρόνια αργότερα ο Freud θα πει για τον Breuer ότι η αυτοπεποίθηση και η ανθεκτικότητά του δεν βρίσκονταν στο ύψος της υπόλοιπης πνευματικής του συγκρότησης. Η δριμεία κριτική του γνωστού Γερμανού νευρολόγου A. Strumpetl και η απόρριψη της επιστημονικής αξίας και εγκυρότητας προκάλεσε γέλια στον Freud, ενώ ο Breuer κατέρρευσε. Αλλά και από εκδοτική άποψη, οι «Μελέτες για την υστερία» ήταν μια παταγώδης αποτυχία.

Η ψυχανάλυση

Λίγο πριν και αμέσως μετά την στροφή του αιώνα, ο Freud έθεσε προγραμματικά και συστηματικά τις βάσεις για το τεράστιο οικοδόμημα της ψυχανάλυσης, με δύο θεμελιώδη έργα. Ιδρυτική πράξη της ψυχανάλυσης, ακριβώς πάνω στην αλλαγή του αιώνα και με χρονολογία έκδοσης το 1900, ήταν η «Ερμηνεία των ονείρων». Ένα βιβλίο που αναγνώριζε το όνειρο και την ερμηνεία του ως την βασιλική οδό προς το ασυνείδητο, σε εκείνη την γεμάτη από ανικανοποίητα πάθη και απωθημένες επιθυμίες σκοτεινή περιοχή της ψυχής του ανθρώπου. Ένα θεμελιώδες έργο, μια ρηξικέλευθη πρόταση που θα καταξιώσει το όνειρο ως πλήρες νοήματος συστατικό στοιχείο της ψυχικής ζωής και θα καθιερώσει την ψυχανάλυση, προκρίνοντάς την σε ψυχολογία του βάθους, και διαφοροποιώντας την από το ψυχοθεραπευτικό μοντέλο. Λίγο αργότερα, το 1905, ο Freud θα βγάλει στην κυκλοφορία το δεύτερο σύγγραμμά του, με τίτλο «Τρεις μελέτες για την θεωρία της σεξουαλικότητας», φέρνοντας την σεξουαλική ενόρμηση στο προσκήνιο, αναγνωρίζοντάς την ως μια ορμή που εξουσιάζει πλήρως σχεδόν, και ορίζει, την ψυχική ζωή του ανθρώπου.

Θέμα της αστυ-νομίας

Ο Freud είχε θέσει τις βάσεις της ψυχανάλυσης και ήταν ήδη μια προσωπικότητα υψηλού κύρους. Συνέχισε να κάνει τις παραδόσεις σχετικά με την διάδοση της, με αφοσίωση και αμείωτο σθένος. Όταν τις είχε ξεκινήσει πριν από 15 περίπου χρόνια, στην πρώτη του παράδοση, μόνο τρία άτομα είχαν εμφανιστεί για να τον παρακολουθήσουν. Δεν πτοήθηκε. Έπειτα από μερικά χρόνια, το αμφιθέατρο του πανεπιστημίου της Βιέννης ήτανε ασφυκτικά γεμάτο, πάνω από 100 άτομα είχαν έρθει για να παρακολουθήσουν την ομιλία του. Σιγά σιγά απέκτησε ένα στενό και αφοσιωμένο κύκλο μαθητών, συνεργατών και οπαδών. Ταυτόχρονα, δεν σταμάτησε ποτέ να αποτελεί αντικείμενο επικριτικών σχολίων, συκοφαντιών, ακόμη και χλεύης. Χαρακτηριστικό της απορριπτικής μανίας είναι το περιστατικό που συνέβη σε ένα συνέδριο νευρολόγων και ψυχιάτρων στο Αμβούργο το 1910, όπου ο καθηγητής Wilhelm Weygandt, στο άκουσμα και μόνο του ονόματος του Freud, χτύπησε την γροθιά του στο τραπέζι και αναφώνησε οργισμένος «Αυτό δεν είναι θέμα συζήτησης για μια επιστημονική συνάθροιση, είναι θέμα της αστυνομίας» (ο Wilhelm Weygandt ήταν ψυχίατρος, ναζιστής, φορέας ρατσιστικών ιδεολογιών, καθώς και στυγνός επικριτής της μοντέρνας τέχνης, που τη χαρακτήριζε ως εκφυλισμένη).

Μακάρι να ήξερα

Ο Freud ήταν ένας ομιλητής με ρητορικές αρετές, ο οποίος παρέδιδε αναλυτικές, απόλυτα επεξηγηματικές ομιλίες, σχετικά με το πεδίο της ψυχανάλυσης. Επέμενε στην σκληρή και κοπιαστική εργασία για την απόκτηση πρώτα γνώσεων και μετά πεποιθήσεων. Έλεγε «Δεν πρέπει όμως να νομίζετε ότι ανακοινώνω την πρόθεσή μου να δώσω διαλέξεις με την αξίωση να με πιστέψετε δίχως όρους. Δεν θέλω να πείσω κανέναν. Θέλω να δώσω ερεθίσματα και να ταρακουνήσω προκαταλήψεις». Ο βιογράφος του, Ernest Jones, δίνει μια ενδιαφέρουσα περιγραφή για τις παραδόσεις του Freud: «Όποιος, όπως εγώ, είχε το προνόμιο να ανήκει στους ακροατές του, θα πιστοποιήσει ότι ο Freud ήτανε γοητευτικός ομιλητής. Αλάτιζε τις παραδόσεις με την δική του λεπτή ειρωνεία και πάντα χωρίς χειρόγραφο. Για την προετοιμασία χρειαζόταν ελάχιστο χρόνο και αφηνόταν κατά κανόνα στην έμπνευση της στιγμής. Όταν τον ρωτήσαμε κάποτε στο δρόμο προς το πανεπιστήμιο ποιο θα ήταν το θέμα του εκείνη την ημέρα, η απάντησή του ήταν: «Μακάρι να ήξερα. Το αφήνω στο ασυνείδητό μου». Απέφευγε τους εντυπωσιασμούς και του άρεσε να μιλάει με τους ακροατές του σαν να ήταν φίλοι. Αυτές οι εισηγήσεις είχαν διδακτικό χαρακτήρα και κράτησαν πάνω από 30 χρόνια.

Οι δύο Παγκόσμιοι και το τέλος

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου διατυπώνει την θεωρία του Υπέρ Εγώ, το οποίο διοχετεύει στο άτομο αισθήματα ενοχής και επίκρισης. Δίπλα στην διατύπωση για την ενόρμηση της ζωής (Eros), αντιπαραθέτει το μίσος και την οργή, τα οποία εμπίπτουν στην ενόρμηση του θανάτου (Thanatos). Είχε εκφράσει τους φόβους του «για το παράλογο πίσω από την βιτρίνα του πολιτισμού», τους οποίους είδε να επαληθεύονται με τον χειρότερο τρόπο, όταν δύο δεκαετίες αργότερα οι ναζιστές θα κάψουν τα βιβλία του, το 1933, ως βλαβερούς καρπούς της εβραϊκής επιστήμης. «Τι πρόοδος! Τον Μεσαίωνα θα με καίγανε στην πυρά. Τώρα καίνε στην πυρά τα βιβλία μου», αναφωνεί ο Φρόυντ, όταν οι Ναζί εισέβαλαν στην Αυστρία και έριχναν στην πυρά πολλά από τα βιβλία του, μαζί με εκείνα άλλων διάσημων στοχαστών. Όταν το 1938 ο ναζισμός θα προσαρτήσει την Αυστρία, ο Freud θα μεταναστεύσει στην Μ. Βρετανία μαζί με την κόρη του Άννα, η οποία έχει αρχίσει να ασχολείται με την παιδοψυχολογία. Ένα χρόνο αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου 1939, ο κορυφαίος Αυστριακός Εβραίος επιστήμονας θα αφήσει την τελευταία του πνοή στο Λονδίνο, χτυπημένος από τον καρκίνο.

Το έργο του μελετάται μέχρι και σήμερα συστηματικά, αποτελώντας σταθερή αναφορά και βάση, ενώ η ψυχανάλυση θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 20ου αιώνα. Μια τομή στην εξέλιξη της ανθρώπινης σκέψης και εμπειρίας. Έμεινε γνωστός ως ο πατέρας της ψυχανάλυσης. Δεν μπορούμε πια να σκεφτούμε και να υπάρξουμε με τον ίδιο τρόπο, μετά τον Freud. Μια ανακάλυψη που άλλαξε τον κόσμο και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ζωή για πάντα, χωρίζοντάς τον σε ένα πριν και ένα μετά.

Στην αρχή του 20ου αιώνα, ο Φρόυντ δημιουργεί μία τομή στην ιστορία του ανθρώπινου είδους, εισάγωντας την έννοια του ασυνείδητου, ως καθοριστικού παράγοντα της ψυχικής του ζωής.

Το ασυνείδητο θα αποτελέσει το μοχλό διαχωρισμού της ψυχανάλυσης από την ψυχολογία και την προαγωγή της σε ψυχολογία του βάθους. Εγκαθιστώντας αυτά τα δύο συστήματα λειτουργίας (συνειδητό και ασυνείδητο), η ψυχανάλυση προχώρησε πέρα από την στατική ψυχολογία της συνείδησης, προσδίδοντας μια δυναμική αντίληψη των ψυχικών διεργασιών και κατ’ επέκταση, νέα δομή και περιεχόμενο. Δημιουργείται έτσι, η διάσταση μιας ψυχικής τοπιογραφίας, με εντοπισμένα συστήματα λειτουργίας, μέσα στα οποία κινείται και δυναμοποιείται, οποιαδήποτε ψυχική δραστηριότητα.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η ανθρωπότητα είχε ήδη δεχτεί, δύο καίρια ναρκισσιστικά πλήγματα. Το πρώτο ήτανε ο δαρβινισμός, όταν ο κορυφαίος επιστήμονας Κάρολος Δαρβίνος, διατύπωσε το έργο του «Περί της καταγωγής των ειδών» (1859) την θεωρία της εξέλιξης. Σύμφωνα με αυτή, ο άνθρωπος δεν είναι το μοναδικό, το εκλεκτό, το ξεχωριστό πλάσμα που έφτιαξε ο θεός και προέρχεται από αυτόν, αλλά προέρχεται από την φυσική αλυσίδα που συναποτελούν όλα τα είδη που υπάρχουν σε αυτόν τον πλανήτη και τα οποία προσπαθούν να επιβιώσουν σε αυτόν και να προσαρμοστούν στο περιβάλλον. Το δεύτερο προήλθε όταν ο Γαλιλαίος αναγκάστηκε να αποκηρύξει την ηλιοκεντρική θεωρία, δεχόμενος πιέσεις να υποστηρίξει το γεωκεντρικό σύστημα (όπου η γη αποτελεί το κέντρο και όλοι οι άλλοι πλανήτες περιστρέφονται γύρω της). Καταδικάστηκε γι’αυτό από την Ιερά Εξέταση το 1633. Ο Κοπέρνικος υποστήριξε (και απέδειξε) την ισχύ του ηλιοκεντρικού συστήματος, την άποψη δηλαδή ότι ο ήλιος είναι το κέντρο του συστήματος μας και οι υπόλοιποι πλανήτες περιστρέφονται γύρω του, σε αντίθεση με την έως τότε επίσημη και ισχύουσα γεωκεντρική θεωρία, που ήθελε την γη ακίνητη και στο κέντρο του κόσμου. Το τρίτο, ήτανε το ασυνείδητο. Η ανακάλυψη του ασυνειδήτου, έδειχνε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ορίσει απολύτως τη ζωή του. Υπάρχουν άλλες δυνάμεις που τον υπερβαίνουν. Ήταν σα να έλεγε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να έχει καν τον έλεγχο του ίδιου του εαυτού του. Η συνείδηση του ανθρώπου (το Εγώ του) δεν μπορεί να ελέγξει τα πάντα. Υπάρχουν ασυνείδητες λειτουργίες που το υπερβαίνουν.

Ο Φρόυντ έθεσε την υπόθεση του ασυνειδήτου και είχε πολλούς λόγους για να το κάνει. Μια παραδοχή, αναγκαία και θεμιτή. Υπάρχουν ένα σωρό εκφάνσεις της συμπεριφοράς και της σκέψης, οι οποίες ξεφεύγουν από την συνείδηση. Υπάρχουν πολλές αποδείξεις, ότι υπάρχει κάτι, υπάρχουν πράξεις, υπάρχουν σκέψεις, συμπτώματα, που δεν εξηγούνται από το συνειδητό.

Άρα, είναι κάτι που ξεφεύγει, κάτι που δεν υπακούει στη συνείδηση. Κάτι που ξεφεύγει από τις αποφάσεις, κάτι που προσπερνάει τις προθέσεις. Υπάρχει συνεπώς, ένας άλλος χώρος που διαφεύγει από τη συνείδηση και αυτό είναι το ασυνείδητο. Είναι κάτι που το εντοπίζουμε καθημερινά, στα μορφώματα του ασυνειδήτου. Στα όνειρα, στα συμπτώματα, στις παραπραξίες, παραλεξίες κλπ. Αυτά υπήρχαν πάντα, όμως είναι η ψυχανάλυση που ήρθε να αποδώσει σε αυτά μια διάσταση (υποκειμενικής) ψυχικής πραγματικότητας. Για παράδειγμα, στα όνειρα υπήρχαν ερμηνείες μεταφυσικού περιεχομένου, υπήρχε το μήνυμα του θεού, μια πρόβλεψη για το μέλλον κλπ. Η διαφορά πλέον είναι ότι η ψυχανάλυση, αποδίδει σε αυτά τα μορφώματα μία διάσταση ψυχική, μια διάσταση εσωτερικής ψυχικής σύγκρουσης, την ανάδυση ενός κρυμμένου μηνύματος, μιας απωθημένης αλήθειας, , που είναι ικανή να αναγνωστεί ως τέτοια, να αποκρυπτογραφηθεί. Ένα σύμπτωμα δηλαδή, αυτό από το οποίο υποφέρει το υποκείμενο, αυτό που του φαίνεται τόσο ξένο, το αφορά. Όχι μόνο το αφορά, αλλά το αφορά μύχια. Κάτι πολύ σημαντικό έχει να πει, για το ίδιο το υποκείμενο.

Το ασυνείδητο δεν γνωρίζει τον χρόνο. Είναι άχρονο. Επαναλαμβάνει συνέχεια το ίδιο, ό,τι χρονικός χρόνος και να υπάρχει. Διέπεται από τον αυτοματισμό της επανάληψης. Δηλαδή, μπορεί κάποιος να μιλάει για κάτι που τον απασχολεί τώρα, για ένα σύμπτωμα, για κάποιο όνειρο, και αυτό να παραπέμπει κάπου αλλού, σε κάτι παλιότερο. Στη λεγόμενη «άλλη σκηνή». Αλλά συμβαίνει τώρα. Υπάρχει αυτό το κάτι στο ασυνείδητο, αυτή η διάσταση που δεν γνωρίζει τον χρόνο.

Το ασυνείδητο δεν ελέγχεται. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την λειτουργία του, ή να την καθορίσουμε. Η λειτουργία του είναι παλμική. Πάλλεται. Ανοίγει και κλείνει. Δεν σέβεται την συνέχεια, ούτε ασπάζεται την κοινή λογική. Εμφανίζεται ως ασυνέχεια. Έχει την δική του λογική, δόμηση και κανόνες.

Για να υπάρξει ασυνείδητο, πρέπει να έχει υπάρξει απώθηση. Απωθημένες παραστάσεις θα πει ο Φρόυντ, απωθημένα σημαίνοντα θα πει ο Λακάν. Κάτι λοιπόν που έχει απωθηθεί και επανέρχεται επαναληπτικά και συστηματικά.

Η διερεύνηση του ασυνειδήτου, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Αυτό το ίδιο αντιστέκεται. Ο άνθρωπος προσδιορίζεται από τα πάθη του. Το μεγαλύτερο πάθος του, είναι το πάθος για την άγνοια. Η αλήθεια ταρακουνάει, πονάει, ενοχλεί, πάντοτε ξεβολεύει. Υπάρχει όμως κάτι εκεί. Κάτι που μας αφορά. Κάτι που αναβοσβήνει ως σημασία.

Το ασυνείδητο ερμηνεύει. Μας ερμηνεύει. Είναι ένα κείμενο που διαβάζεται. Διαβάζουμε το ποίημα που είναι η καθεμία και ο καθένας από εμάς, βλέποντας το να μορφοποιείται. Διεκδικώντας την επιθυμία μας, αναλαμβάνοντας τον ευνουχισμό μας, μετατρέποντας την απόλαυση μας. Ενικά. Αυτό σημαίνει ότι το κάθε υποκείμενο λαμβάνεται υπόψη στην μοναδική του εκφορά, στον ενικό του λόγο, από την πρώτη στιγμή.

Γιατί όπως έχει πει και ο Eric Laurent «Η ψυχανάλυση αναγνωρίζει μια άλλη αιτιότητα πέρα από την επιστημονική αιτιότητα, την υποκειμενική αιτιότητα».

Το όνειρο και η μελέτη των ονείρων έχει ιδιαίτερη αξία και πολύ σημαντική θέση στη λειτουργία της ψυχανάλυσης. Το 1900 ο Freud με το μνημειώδες έργο του “Η ερμηνεία των ονείρων” αναδεικνύει τη βαρύτητα που έχουν τα όνειρα για την ψυχική ζωή του ανθρώπου, καταδεικνύοντας τη λειτουργία και τη σύστασή τους ως πλήρεις νοήματος φορείς για τον ψυχισμό και τις ενδόμυχες εσωτερικές συγκρούσεις. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το όνειρο έχει πάρει τον τίτλο της “βασιλικής οδού προς το ασυνείδητο”, μια που διαμέσου του ονείρου ερχόμαστε σε επαφή με όλο εκείνο το ενορμητικό υλικό που έχει απωθηθεί και έχει αποκλειστεί από τη συνείδηση.

Ακριβώς λόγω αυτού του μηχανισμού της απώθησης, το όνειρο εκδηλώνεται μέσα από τρεις διαφορετικές μορφοποιήσεις. Αυτές είναι: το λανθάνον περιεχόμενο, η ονειρική διεργασία, και το έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου. Το έκδηλο περιεχόμενο είναι αυτό που βλέπουμε, θυμόμαστε και μπορούμε να αφηγηθούμε. Το λανθάνον περιεχόμενο είναι το ασυνείδητο υλικό που έχει απωθηθεί. Η ονειρική διεργασία αναλαμβάνει να μετατρέψει το ασυνείδητο υλικό και να το περάσει από τη λογοκρισία της απώθησης, μεταποιώντας το. Αυτό γίνεται πρωτίστως μέσα από τους μηχανισμούς της συμπύκνωσης, της μεταφοράς, της μετωνυμίας κλπ., στο έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου.

Η διαδικασία της ερμηνείας ακολουθεί την ακριβώς αντίστροφη διαδρομή. Ξεκινάμε από το έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου, προσπαθώντας να το αποκωδικοποιήσουμε. Ανασυστήνοντας τις διεργασίες του ονείρου, προσπαθούμε να φτάσουμε στο λανθάνον περιεχόμενο ή έστω να αγγίξουμε τις συντεταγμένες του.

Τα όνειρα δεν ερμηνεύονται σε απόλυτο βαθμό. Υπάρχει πάντα ένας σκληρός πυρήνας που αντιστέκεται και ονομάζεται ομφαλός του ονείρου. Η βασική λειτουργία του ονείρου είναι να διασφαλίσει τον ύπνο, δηλαδή βλέπουμε όνειρα για να συνεχίσουμε να κοιμόμαστε.

Ακολουθεί ένα πολύ σημαντικό όνειρο για την ψυχανάλυση (από την “Ερμηνεία των ονείρων”) και εν συνεχεία μια απόπειρα να το προσεγγίσουμε.